Khi đã quen thuộc với đề mục về cái chết và vô thường một cách sâu sắc, các ý tưởng về hiện tướng của cuộc đời này sẽ chấm dứt. Khi không suy niệm về cái chết và vô thường, bất cứ bạch nghiệp hay hắc nghiệp nào ta tạo ra đều sẽ chịu sự tác động của cuộc đời này. Thậm chí khi lễ lạy, cúng dường v.v…, nếu động lực của ta bị tác động vì [những lo âu] về đời sống này thì những [hoạt động] này không trở thành Pháp, dù ta có dấn thân vào việc hành trì Pháp đi chăng nữa. Nếu [chịu] suy niệm về cái chết và vô thường, [thì] dù điều gì có xảy ra trong đời này đi nữa, nó sẽ không ảnh hưởng gì đến ta. Khi có ý nghĩ rằng kiếp sau quan trọng [hơn kiếp này], ta đã hoàn tất lý do thiết yếu để suy niệm về cái chết và vô thường.
Sự chắc chắn của cái chết
“Chắc chắn mình sẽ chết” là điều tất cả mọi người đều nghĩ đến. Dù trước đó đã thành tựu thân bất tử, tựa như thân kim cang, Đức Thích Ca Mâu Ni đã giáng thế và thị hiện việc nhập niết bàn vì lợi lạc cho các đệ tử. Tương tự như thế, tất cả những người trở thành hoàng đế và bộ trưởng cũng không tồn tại đến ngày nay, chỉ còn lại tên tuổi của họ. Không ai có thể trường sanh bất tử và chắc chắn là mọi người đều phải chết. Ta cũng phải suy niệm rằng mình chắc chắn sẽ chết. Không những cái chết là điều chắc chắn, mà thời khắc của nó thì bất định. Điều quan trọng nhất ta cần nghĩ đến là thời khắc của cái chết thì bất định. Nó không ước nguyện tu tập Pháp sẽ nảy sinh.
Vấn: Điều gì sẽ xảy ra sau khi chết?
Đáp: Sau khi chết, bất cứ của cải vật chất gì ta có được cũng trở nên vô dụng, và ta phải tiếp tục cuộc hành trình, bỏ chúng lại sau lưng. Bằng hữu, thân quyến, những vật sở hữu, người phục dịch, ngay cả các uẩn của ta, tất cả đều bị bỏ lại, chỉ có tâm thức ra đi một mình. Tóm lại, trước khi ra đi, ta phải bỏ lại bất cứ những gì mình sở hữu, và không có quyền năng để mang theo bất kỳ điều gì. Điều duy nhất sẽ theo ta trên tử lộ là thiện hạnh và ác hạnh. Bất cứ những thiện hạnh và ác hạnh nào ta đã tạo ra trong kiếp này sẽ đi theo ta. Vì lý do này mà Pháp là điều duy nhất có thể tạo ra lợi lạc cho mình. Vì thế, việc tu tập bất kỳ giáo pháp nào theo khả năng của mình là điều vô cùng quan trọng.
Để thiền quán về vô thường, ta phải thiền quán về sắc thái của cái chết. Đó là điều có lợi. Câu thiền quán về sắc thái của cái chết nói về việc tạo dựng kinh nghiệm hấp hối một cách đúng đắn. Để thực hiện điều này, nên quan sát kỹ tình trạng của những người yếu ớt và khó thở.
Đức Choden Rinpoche
Việt dịch: Gyalten Deying
Hiệu đính: Thanh Liên, Mai Tuyết Ánh và Chân Thông Tri
Trích: Ba Điểm Tinh Yếu Của Đường Tu Giác Ngộ
