Mục tiêu tối thiểu mà chúng ta cần đặt ra cho đời này là bước vào con đường tích lũy của chư Bồ Tát, là bước đầu tiên cần có để bắt đầu hành trình thực hành Giáo Pháp. Yếu tố căn bản dẫn đến con đường tích lũy chính là Bồ đề tâm chân chính. Với Bồ đề tâm, nhiều vấn đề liên quan đến thực hành có thể dễ dàng được giải quyết bởi Bồ đề tâm tự nó chứa đựng năng lực không thể nghĩ bàn để tích lũy công đức, tha thứ và tịnh hóa ác nghiệp. Bởi vậy, Bồ đề tâm được xem là chìa khóa vạn năng không thể thiếu được để bước vào Phật giáo Đại thừa.
Vậy Bồ đề tâm là gì? Câu trả lời khá đơn giản và mọi người đều biết, ít nhất là về mặt từ ngữ: Bồ đề tâm là mong ước đạt Phật quả để có thể giải thoát mọi hữu tình chúng sinh. Điều được gọi là Bồ đề tâm gồm hai điều kiện tiên quyết. Thứ nhất là có lòng bi mẫn, mong ước đưa mọi hữu tình chúng sinh thoát khỏi khổ đau của luân hồi. Thứ hai là lòng quyết tâm đạt Phật quả để giải thoát hữu tình chúng sinh khỏi khổ đau đó. Mặc dù chúng ta có thể chưa có khả năng đó ngay lúc này, nhưng điều ấy hoàn toàn có thể được phát triển thông qua thực hành.
Động cơ của hành giả thượng căn là động cơ của một vị Bồ Tát, là điều khó khăn nhất trong các loại động cơ tốt. Từ vô thủy, mọi hữu tình chúng sinh đều quan tâm đến bản thân mình hơn là quan tâm đến người khác. Mọi thứ mà họ làm đều vì sở thích của bản thân, hiếm khi là vì người khác và không bao giờ phục vụ những nhu cầu của người khác một cách vô điều kiện. Thế nhưng, dưới sự quán sát kỹ lưỡng hơn thì sự ích kỷ thực sự là vô lý, không có nền tảng và hơn thế còn là chướng ngại lớn trên hành trình tìm kiếm hạnh phúc rốt ráo. Chỉ nhờ giáo lý của Đức Phật, chúng ta mới nhận ra sai lầm của sự ích kỷ để từ đó Bồ đề tâm có thể được sinh khởi.
Có Bồ đề tâm hay không là vấn đề của việc hành trì liên tục, không phải là một điều kiện cố định không thể thay đổi. Như sự thành tựu của một vận động viên có rèn luyện luôn vượt xa người chưa rèn luyện, nếu chúng ta không bắt đầu thực hành ngay bây giờ, chúng ta sẽ mãi mãi ích kỷ và không bao giờ trở thành hành giả Đại thừa. Khi chúng ta tiếp tục thực hành trong một thời gian dài, Bồ đề tâm có thể được phát triển đến một mức độ nào đó. Điều quan trọng nhất để hỗ trợ quá trình này là vun bồi Tứ Vô Lượng Tâm, bao gồm từ, bi, hỷ và xả. Nếu chúng ta có thể thực hành như vậy, phát khởi Bồ đề tâm không phải là một nhiệm vụ quá khó khăn.
Bồ đề tâm chân chính của một vị Bồ Tát liên quan đến mong ước trao cho hữu tình chúng sinh bất cứ điều gì cần thiết một cách không ích kỷ và vô điều kiện, là việc đặc biệt khó làm trong những thời điểm khó khăn. Khi mọi thứ thuận lợi và cuộc đời thoải mái, sẽ không quá khó để phát khởi mong ước trong thiền định rằng bản thân nguyện đạt Phật quả để giải thoát mọi hữu tình chúng sinh. Nhưng Bồ đề tâm được phát khởi trong điều kiện này thường không ổn định. Chỉ nhờ vào việc lặp đi lặp lại sự thực hành, đối mặt với những thử thách, thì chúng ta mới có thể phát khởi Bồ đề tâm một cách chân chính và vững chắc nhất.
Đối với những người sơ cơ như chúng ta, con đường đáng tin cậy nhất là bắt đầu bằng sự xả ly và Bồ đề tâm, coi đây là thực hành nền tảng. Khi đã hoàn thành các thực hành sơ khởi phổ thông, sự xả ly sẽ tự nhiên sinh khởi. Về Bồ đề tâm tương đối, chúng ta cần đi qua hai giai đoạn là nguyện và hạnh. Thực hành Bồ đề tâm nguyện là vun bồi Tứ Vô Lượng Tâm, và nhờ đó, lòng bi mẫn không định kiến, vô biên dành cho hữu tình chúng sinh sẽ sinh khởi. Khi điều đó được phát triển, sự phát khởi Bồ đề tâm sẽ chỉ là điều sớm muộn. Chỉ khi thực hành tiến bộ theo trình tự, từng bước một, chúng ta mới có thể hy vọng thu được những kết quả tâm linh chân thực trên con đường giải thoát.
Khenpo Tsultrim Lodro
Nguồn: Tri Kiến Đúng Đắn – Biến Người Tin Thành Bồ Tát
