Khi chúng ta chánh niệm và nhận biết ra ba nghiệp — những ý nghĩ, lời nói và hành động — thì rõ ràng chúng ta có được cơ hội tu dưỡng những hành động thiện lành, ích lợi và nhổ sạch tận gốc những hành động bất thiện, có hại. Đức Phật đã thể hiện rất rõ ràng về mục tiêu chính của mình thông qua tất cả giáo lý của Người, đó là mục tiêu chấm dứt khổ đau. Chánh niệm giúp chúng ta nhận ra những hành động thiện lành và có lợi mang lại sự bình yên cho tâm và niềm hạnh phúc cho cuộc sống mỗi ngày. Chúng cũng giúp ta tiến triển trên con đường tu tập hướng đến mục tiêu giải thoát, mục tiêu của đạo Phật, đó là Niết-bàn — sự tự do, sự giải thoát hoàn toàn khỏi mọi khổ đau.
Tương tự, chánh niệm chỉ rõ cho chúng ta những hành động nào được thúc đẩy bởi tham, sân, si làm cho ta khổ sở và bất an. Những nghiệp bất thiện này giam hãm chúng ta trong vòng luân hồi sinh tử với trùng trùng đớn đau và thống khổ hết kiếp này đến kiếp khác. Khi chúng ta thực hành chánh niệm, trước khi nói điều gì hãy tự hỏi chính mình: “Những lời này là có chân thực và có lợi cho mình và cho người khác hay không? Chúng sẽ mang lại bình an, hay nó sẽ gây ra những điều không hay?”.
Khi chúng ta suy nghĩ một cách chánh niệm, trước khi nghĩ, chúng ta tự hỏi mình: “Ý nghĩ này có làm cho ta bình an và hạnh phúc hay không, hay nó sẽ làm ta lo lắng và sợ hãi?”. Khi chúng ta hành động một cách chánh niệm, trước khi làm việc gì, chúng ta tự hỏi mình: “Hành động này có gây ra khổ đau cho mình và cho người khác hay không?”. Như vậy, nếu chúng ta chánh niệm, chúng ta có được cơ hội để lựa chọn: “Ta muốn có được niềm vui và hài lòng, hay sự khổ sở và lo lắng?”.
Chánh niệm cũng tập cho chúng ta luôn nhớ chú tâm vào những đổi thay luôn luôn xảy ra bên trong thân và tâm của chúng ta, và trong thế giới xung quanh ta. Thông thường thì chúng ta “quên” chú tâm bởi vì có hàng trăm ngàn thứ xảy ra cùng lúc làm xao lãng tâm của chúng ta. Chúng ta bị kéo đi bởi những cảnh trần bên ngoài và lạc lối khỏi dòng chảy đích thực của sự sống. Chánh niệm đơn giản là một sự chú tâm không lời nói và trực tiếp vào cái đang xảy ra trong từng mỗi khoảnh khắc hiện tại.
An trú một cách thoải mái vào sự tỉnh giác, chúng ta thả lỏng mình hòa vào những sự kiện ngay khi chúng đang diễn ra ngay trước mặt và ngay trong khoảnh khắc hiện tại, không để tâm lạc vào những gì đã xảy ra trong quá khứ hay những gì sẽ xảy ra trong tương lai. Thói thường, chúng ta hay oán trách cuộc đời về những đau đớn và khổ sở. Nhưng với chánh niệm, chúng ta mới hiểu ra được rằng chỉ có một nơi để chúng ta tìm thấy sự bình an và giải thoát khỏi sự đau khổ chính là ngay tại đây và ngay bây giờ trong thân và tâm của chúng ta.
Thiền sư Henepola Gunaratana
Việt dịch: Lê Kim Kha
Trích: Bốn nền tảng chánh niệm – Giảng bằng ngôn ngữ thông thường (NXB Hồng Đức)
