Người tu hành dành riêng thời gian để nỗ lực và thực hành thiền đều đặn với mục tiêu hướng đến những thành tựu về tâm linh sâu sắc.
Thứ nhất, thiền giúp chúng ta hoàn toàn tỉnh giác về những gì đang diễn ra trong thân và tâm ngay tại đây và ngay bây giờ. Bởi vì thông thường tất cả chúng ta đều sống giữa ban ngày mà như đi mộng du, tâm trí chỉ lo nghĩ nhớ về quá khứ và mơ tưởng về tương lai. Chánh niệm luyện cho chúng ta cắt ngang màn sương mù và mang sự chú tâm về lại giây phút hiện tại.
Thứ hai, nhờ vào sự tỉnh giác mới này, chúng ta có thể đánh giá được mục đích và sự phù hợp của mọi sự việc mình nói và làm. Kết quả là, chúng ta tạo ra được nhiều sự lựa chọn khôn ngoan và lợi lạc hơn trước kia.
Thứ ba, thiền dạy cho chúng ta nhìn thấy được thân, cảm giác, nhận thức, ý nghĩ, và thức — tức năm uẩn sắc, thọ, tưởng, hành, thức — một cách chính xác đúng như chúng là trong từng mỗi khoảnh khắc. Nhìn thấy rõ chính bản thân mình là một bước đầu căn bản cần phải có để chúng ta tạo ra những thay đổi tích cực cho cuộc sống của mình.
Thứ tư, khi sự thực hành của chúng ta càng thêm sâu sắc, chúng ta có thể nhìn thế giới xung quanh ta theo một cách đặc biệt, không hề méo mó hay xuyên tạc. Chúng ta đi đến hiểu biết rằng mỗi sự vật tồn tại — bao gồm cả chúng ta — đều tương quan và phụ thuộc với sự vật khác, và trong đó, tất cả mọi sự vật đều luôn luôn đang biến đổi. Vì lẽ này, chúng ta hiểu được rằng chẳng có gì, chẳng có cá nhân nào, nơi nào, sự vật nào, hay hoàn cảnh nào có thể tồn tại thường hằng và mỹ mãn cả; tất cả đều là bất toại nguyện và là khổ.
Thứ năm, và cuối cùng, chúng ta học cách dành hết thời gian và nỗ lực vào sự quán chiếu và hành thiền, nhận biết rằng chỉ có đi theo con đường của Đức Phật thì mới hy vọng tìm được niềm hạnh phúc và an lạc vĩnh hằng. Nói tóm lại, thiền chánh niệm huấn luyện cho tâm luôn được tỉnh giác suốt 24 giờ một ngày. Với sự khai sáng mới mẻ này, chúng ta bắt đầu nhận thức được rằng những đối tượng về vật chất thì không phải là chắc chắn và bền vững như cách chúng ta thường cảm nhận về chúng.
Thực tế thì thực trạng của chúng cũng biến đổi và giống tựa những ảo ảnh lung linh trên sa mạc. Cùng một cách nhận thức mới như vậy, chúng ta cũng nhận thấy rằng những ý nghĩ và cảm giác của chúng ta luôn luôn ở dạng một dòng chảy. Đúng đích thực, chúng chỉ xuất hiện và biến mất chớp nhoáng, giống như những bọt bóng xà bông. Sự tỉnh giác giúp chúng ta bước ra khỏi dục vọng nắm giữ những sự vật và những con người với ý nghĩ “đây là của Ta”, và cố chấp một cách sai lầm rằng thân và tâm của ta là cố định và bất biến.
Thiền sư Henepola Gunaratana
Việt dịch: Lê Kim Kha
Trích: Bốn nền tảng chánh niệm – Giảng bằng ngôn ngữ thông thường (NXB Hồng Đức)
