Bốn Chân lý Cao quý (Tứ Diệu Đế) là những trụ cột chính yếu của Phật pháp – thực ra, tất cả Giáo pháp được bao gồm trong Bốn Chân lý Cao quý. Bốn Chân lý Cao quý là bốn trình bày của Đức Phật trong lần thuyết giảng đầu tiên sau khi Ngài giác ngộ: 1) chân lý đau khổ (khổ đế) là sinh tử thì không vừa ý; 2) chân lý nguồn gốc của đau khổ (tập đế) là đau khổ của sinh tử có một nguyên nhân; 3) chân lý chấm dứt (diệt đế) là sự giải thoát khỏi đau khổ của sinh tử là điều có thể thực hiện được; 4) và chân lý con đường (đạo đế) là phương tiện để đạt được giải thoát. Một giải thích đầy đủ về Bốn Chân lý Cao quý thì hết sức rộng lớn, nhưng chúng cũng có thể được giải thích một cách vô cùng cô đọng, mạch lạc, mà tôi sẽ đưa ra ở đây.
Giây phút chúng ta sinh ra trong sinh tử, ta có nền tảng của đau khổ. Chính thân thể ta là nền tảng của đau khổ, và một khi ta có một thân tướng vật lý, ta đau khổ một cách tự động. Do bởi thân thể ta, ta trải nghiệm đau khổ từ bệnh tật và mọi loại vấn đề của thân thể chẳng hạn như các bệnh về mắt, bệnh nhức đầu, và các loại mất quân bình khiến chúng ta bị bệnh. Đó là tất cả những gì được coi là đau khổ của đau khổ (khổ khổ) do bởi thân thể ta, là nền tảng của đau khổ, trải nghiệm đầy đủ những biểu lộ của đau khổ. Đau khổ của đau khổ là đau khổ hiển nhiên hay thô lậu được kinh nghiệm bởi thân thể, nền tảng của đau khổ.
Đau khổ trùm khắp (hành khổ) của các hiện tượng phức hợp là một mức độ đau khổ vi tế bao trùm tất cả sáu cõi sinh tử, mặc dù chúng sinh bình thường không nhận thức được nó. Những bậc tôn quý, các vị Bồ Tát cao cấp, những bậc đã đạt được những cấp độ cao quý của sự phát triển tâm linh cảm nhận đau khổ này thật sâu sắc, nhưng chúng ta thậm chí không chú ý đến nó. Người ta thường nói rằng, đối với một người bình thường, đau khổ này giống như việc để một sợi lông mi trong lòng bàn tay, họ chẳng cảm nhận được gì; tuy nhiên, đối với một bậc tôn quý thì nó như sợi lông mi bị kẹt trong mắt, không thể bỏ qua được. Thậm chí ta không chú ý đến đau khổ trùm khắp, nhưng những bậc tôn quý, là những bậc đã phát triển chứng ngộ thì nhận thức nó một cách sâu sắc.
Khenpo Samdup Rinpoche
Việt dịch: Thanh Liên
Trích: Tu học Phật pháp – Nguồn mạch của Hạnh phúc Nhất thời và Vĩnh cửu
